"Ra-ma-ya-na là thiên sử thi vĩ đại của Ấn Độ, ra đời vào quãng hai,ba trăm năm trước công nguyên .Theo truyền thuyêt thì truyện này do thần Na-ra-đa kể lại cho đạo sĩ Van-mi-ki rồi nhờ nguồn cảm hứng đặc biệt và trí nhớ kì lạ mà Van-mi-ki thuật lại câu chuyện đó bằng văn vần cho các môn đệ của mình .Trên thực tế, thiên sử thi này đã được lưu truyền trong dân gian từ đời này qua đời khác ,qua sự gọt giũa của biết bao thi sĩ vô danh ,không còn là nguyên bản của Van-mi-ki nữa .Tác phẩm viết bằng tiếng Xăng-cơ-rit,gồm 7 cuốn,có 500 đoạn và 24 000 câu thơ đôi(slô-ka), về sau được chia thành 12 cuốn.Cuốn thứ 12 là phụ bản do người sau thêm vào .Phụ bản này thêm một số đoạn kết để tăng thêm sự bi thảm và gây xúc động cho người đọc.

           Truyện kể rằng vua nước Kô-sa-la không có con trai,phải làm lễ cầu tự.Thần Vi-snu xuống đầu thai,trở thành Ra-ma là người con cả.Nhân qua nước Vi-đê-ha du ngoạn ,gặp dịp vua nước này làm lễ kén rể,Ra-ma thi tài và đã thắng ,cưới công chúa Xi -ta xinh đẹp làm vợ .Hai người đã sống với nhau rất hạnh phúc.Chẳng bao lâu ,vua cha muốn nhường ngôi lại cho con cả ,nhưng thứ phi là mẹ cua Bha-ra-tatimf cách ngăn cản ,xúi nhà vua đày Ra-ma vào rừng sâu và truyền ngôi lại cho con mình.Mặc dầu Bha-ra-ta khẩn khoản mời Ra-ma ở lại ngôi vua,nhưng chàng không muôn làm trái ý cha,nên dắt vợ và em trai là Lắc-ma-na vào sống trong rừng 14 năm trời.Sống trong rừng sâu,hai anh em Ra-ma phải chống trọi với bọn quỷ sứ để bảo vệ các ẩn sĩ.Ác liệt nhất là cuộc chiến đấu với chúa quỷ Ra-va-na cai quản xứ Lan-ka.Sau khi quỷ cái Xu-rơ-pa-na-kha tìm cách khiêu gợi tình dục với anh em Ra-ma không được ,hắn báo với anh là quỷ vương R-va-na đến trả thù.Ra-va-na sai mụ phù thủy Ma-ri-cha hóa phép thành con nai vàng xinh đẹp chạy nhởn nhơ trước mặt Xi-ta.Xi-ta thích thú bèn yêu cầu Ra-ma bắt lấy con nai áy cho nàng chơi.Thừa lúc hai anh em Ra-ma đuổi bắt nai đi xa,quỷ vương Ra-va-na giả dạng một đạo sĩ Bà La Môn đến lừa nàng , rồi bắt nàng đem về Lan-ka.Ra-va-na dụ dỗ nàng làm vợ nhưng nàng chống cự.Anh em Ra-ma trở về không thấy Xi-ta đâu, tìm kiếm khắp nơi.Nhờ vua khỉ Ha-nu-man giúp sức ,Ra-ma đến kinh thành Lan-ka,giết được Ra-va-na, cứu Xi-ta.Nhưng Ra-ma bỗng nổi cơn ghen vì chàng không muốn nhận người vợ đã sống chung với quỷ.Thất vọng, đau khổ,Xi-ta nhảy vào lửa tự thiêu ,may có thàn lửa A-nhi chứng giám lòng chung thủy của nàng cứu thoát .Ra-ma sung sướng đón nhận Xi-ta và cùng em trai dắt nhau về kinh đô.Từ đó đất nước Kô-sa-la sống thái bình và yên vui hơn xưa.

             .....................................................................................

             Hoàng tủ Ra-ma,nhân vật chính trong truyện là thần giáng thế làm người để cứu vớt nhân loại ra khỏi vòng chiến tranh đau khổ và tội lỗi.Ra-ma làcon người lí tưởng của đạo Hin-đu và đẳng cấp quý tộc ,nhưng Ra-ma lại tượng trưng cho những dũng sĩ tài trí  anh minh,đức độ,có lòng yêu tha thiết phù hợp với nguyện vọng và yêu cầu của nhân dân trong xã hội chiếm hữu nô lệ và phong kiến.Vì vậy nhân dân Ấn Độ từ đời này qua đời khác luôn ca ngợi tác phẩm:"Chừng nào sông chưa  cạn đá chưa mòn thì Ra-ma-ya-na còn làm say mê lòng người và cứu họ ra khỏi vòng tội lỗi"

                                                     (Theo LƯU ĐỨC TRUNG,Tác gia,tác phảm van học nước ngoài trong nhà trường .NXB Gíao dục ,2000)