Gốc > Bài viết tổng hợp > Tin tức- Sự kiện >

ĐI TÌM Ý NGHĨA CỦA MỘT CÂU TỤC NGỮ...

Về câu tục ngữ "Ếch tháng ba, gà tháng bảy", trong cuốn "Từ điển thành ngữ và tục ngữ Việt Nam" (1989, trang 114), GS Nguyễn Lân viết: "Kinh nghiệm cho biết ếch về tháng ba và gà về tháng bảy thì béo, thịt ngon".                                                                                  

   Còn GS Nguyễn Đức Dương trong bài "Ếch tháng ba, gà tháng bảy" có phải là món ăn khoái khẩu của người Việt? trên Báo Lao động lại cho rằng cách giải thích như GS Nguyễn Lân là không đúng    

bởi vì tháng ba và tháng bảy (âm lịch) là hai thời kì giáp hạt, đói kém, con người điêu đứng nên gà và ếch không thể no, béo được. Do đó, GS Nguyễn Đức Dương cho rằng nên hiểu "Ếch tháng ba" và "Gà tháng bảy" là hai món ăn dở nhất" ("bởi lẽ gà và ếch cũng đói ăn như người trong những tháng khó khăn ấy)!". Trong một bài viết trên báo Thanh niên ngày 10/8/2004, GS Nguyễn Đức Dương cũng nói về câu tục ngữ trên và cho rằng đó "là câu chê bai cửa miệng của đông đảo người Việt sành sõi về nghệ thuật ẩm thực".                   

     Hiện tượng có những cách hiểu khác nhau về một câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ là khá phổ biến và đã gây ra nhiều tranh luận. Ở đây, câu tục ngữ "Ếch tháng ba, gà tháng bảy" theo GS Nguyễn Lân là những món ăn ngon; còn theo GS Nguyễn Đức Dương là món ăn "dở nhất". Hai cách hiểu này hoàn toàn trái ngược nhau nên chỉ có một cách hiểu đúng. Vậy ai đúng, ai sai?                                                                                       

   Chúng tôi đồng ý với cách giải thích của GS Nguyễn Lân và không đồng ý với cách hiểu của GS Nguyễn Đức Dương bởi vì:                                                                                                                                 

-Cách giải thích của GS Nguyễn Lân dựa trên kinh nghiệm dân gian và qui luật thời tiết ảnh hưởng đối với sự phát triển của mỗi loài vật. Vào tháng ba, sau thời gian ở trong hang (quê tôi gọi là "mà") tránh rét, gặp thời tiết ấm áp, ếch ra khỏi hang có nhiều thức ăn và chuẩn bị sinh sản. Vì vậy, ếch vào tháng ba rất béo, thịt ngon. Còn tháng bảy, tháng tám là mùa mưa mát mẻ, gà có nhiều côn trùng, giun đất làm thức ăn nên béo, thịt ngon hơn những mùa khác. Chúng tôi đã hỏi chuyện nhiều người nông dân có kinh nghiệm và họ đều khẳng định như vậy. Có người còn nói "ếch tháng ba quá béo". Câu tục ngữ này có một dị bản là "Ếch tháng ba, gà tháng mười". Về dị bản "gà tháng mười", có ý kiến giải thích "Đó là thời điểm chúng mập mạp nhất trong năm vì được ăn lúa thừa mứa" (Tường Linh). Như vậy, câu tục ngữ trên vẫn được hiểu là kinh nghiệm về những món ăn ngon.                                                                                                                               

-Qui luật thời tiết ổn định, tuần hoàn, còn điều kiện sống của người dân mỗi thời một khác, chứ không phải lúc nào vào tháng ba và tháng bảy cũng đói kém. Trong thời kì phong kiến cũng có nhiều năm đất nước thái bình thịnh trị, nhân dân ấm no. Ca dao có câu: "Đời vua Thái Tổ, Thái Tông. Thóc lúa đầy đồng, trâu chẳng buồn ăn" (thời Hậu Lê). Trong khi đó chúng ta không thể biết được câu tục ngữ trên ra đời vào thời gian nào. GS Nguyễn Đức Dương cho rằng câu tục ngữ trên ra đời vào những năm đói kém phải chăng chỉ là võ đoán? Nếu có căn cứ nào xin các bậc thức giả cho biết.                                                                                                                                                         

-Mặt khác, cứ cho là câu tục ngữ trên ra đời vào những năm đói kém đi thì giải thích như GS. Nguyễn Đức Dương cũng không thoả đáng. Bởi vì khi người đói thì gà (do người nuôi) cũng đói, nhưng còn ếch thì can cớ gì? Ếch là loài vật sống trong tự nhiên, nguồn thức ăn không phụ thuộc vào con người. Theo hiểu biết của chúng tôi, ếch là loài vật được nuôi rất muộn so với chó mèo, trâu, gà...                                                                                                                                                                                                         Nuôi ếch là một nghề rất mới mẻ đối với người nông dân. Ông Bùi Tùng Phong, nguyên giám đốc Sở Thủy sản Hà Tĩnh cho biết: Những năm 1990-1991, GS Nguyễn Lân Hùng mới bắt đầu viết tài liệu hướng dẫn kĩ thuật nuôi ếch để phổ biến cho nông dân và nghề nuôi ếch ở Hà Tĩnh cũng chỉ bắt đầu từ năm 2004. Vì vậy, câu tục ngữ trên chắc chắn phải ra đời trước khi con người biết nuôi ếch. Thế nhưng GS Nguyễn Đức Dương đã tỏ ra rất giàu trí tưởng tượng khi cho rằng: "vào thời kỳ này, hai giống vật vốn cho thịt rất ngon đó chỉ còn có da với xương thì làm sao có thể trở thành những món ăn khoái khẩu được?" (Báo Thanh niên 10/8/2004). Cách suy luận như thế của GS Nguyễn Đức Dương đậm màu sắc xã hội học và đầy cảm tính.                                                                                       

-Kho tàng tục ngữ, ca dao Việt Nam có rất nhiều câu nói về kinh nghiệm chọn và chế biến món ăn ngon như: "Chim ngói mùa thu, chim cu mùa hè"; "Gạo tám xoan, chim ra ràng, cà cuống trứng"; "Dưa La, húng Láng, nem Báng, tương Bần. Nước mắn Vạn Vân, cá rô Đầm Sét"; "Chim, thu, nhụ, đé"; "Chó già, gà non", "Nhút Thanh Chương, tương Nam Đàn", "Thương chồng nấu cháo le le. Nấu canh hoa lý, nấu chè hạt sen"...Chúng tôi nghĩ câu "Ếch tháng ba, gà tháng bảy" cũng nằm trong dạng tập hợp này. Khi chúng tôi đặt vấn đề "Ếch tháng ba, gà tháng bảy" có phải là hai món ăn dở nhất?" thì các đồng nghiệp và những bà con nông dân đều ngạc nhiên "Ai mà nói lung tung như thế?".                                                                                                                                               

    Chúng tôi đã tham khảo trên mạng internet và nhận thấy bên cạnh một số ý kiến giống như của GS Nguyễn Đức Dương (GS Nguyễn Lân Dũng cũng giải thích tương tự như GS Nguyễn Đức Dương trên báo Nông nghiệp Việt Nam số 226, ngày 12-11-2007), còn có rất nhiều ý kiến gặp gỡ với cách giải thích của GS Nguyễn Lân. Các ý kiến này đã giải thích một cách cặn kẽ, kể lại những kỉ niệm, những trải nghiệm thực tế rất phong phú để chứng minh "ếch tháng ba" và "gà tháng bảy" (hay "gà tháng mười") là những đặc sản, những món ăn ngon.

Nhà thơ Tường Linh trên báo Quảng Nam online ngày 2/11/2007 đã viết : "Thời trước, hầu hết nông thôn ở Quảng Nam mỗi năm chỉ có hai mùa thu hoạch lúa là tháng ba và tháng mười âm lịch. Năng suất lúa mùa tháng ba lại thấp hơn mùa tháng mười. Và con ếch chẳng có "liên quan" gần xa gì với cả hai mùa lúa, nhưng người ta gắn nó vào mùa tháng ba vì vào thời điểm này ếch xuất hiện nhiều trên các ao, bàu, đồng ruộng, con nào con nấy mập căng. Dạo tháng ba, các cánh đồng chưa bị ngập nước, các loài côn trùng nhỏ sinh sôi nảy nở nhiều trở thành thực phẩm dồi dào cho họ hàng nhà ếch. Các lứa ếch lớn có môi trường sống thuận lợi cho việc tự "vỗ béo" chúng". Còn nhà văn Hồ Tĩnh Tâm đã viết trên blog của mình như sau: "Ông bà mình nói, "Ếch tháng ba, gà tháng bảy". Ấy là nói con gà ăn vào tháng bảy ngon hơn ăn vào các tháng khác. Đó là nói theo tri thức dân gian thời tháng năm, tháng mười cả làng đi gặt . Con gà sau hai tháng ăn thóc từ tháng năm, tới tháng bảy béo tròn trùng trục".

  Như vậy, chúng tôi cho rằng cách giải thích của GS. Nguyễn Lân là đúng, còn cách "lật lại vấn đề" của GS. Nguyễn Đức Dương là không thoả đáng. GS Nguyễn Đức Dương nêu vấn đề cần đưa nội dung giảng dạy tục ngữ vào chương trình giáo dục tiểu học. Tuy nhiên, điều đầu tiên là các nhà nghiên cứu, nhà giáo phải có những hiểu biết đúng đắn về những câu tục ngữ phổ biến. Bởi vì chúng tôi quan niệm "thà không dạy còn hơn dạy sai". Tuy nhiên, do kiến thức hạn hẹp nên có thể cách nghĩ của chúng tôi không chuẩn xác, kính mong các chuyên gia về văn hoá, ngôn ngữ và các đồng nghiệp trao đổi thêm về vấn đề văn hoá và ngôn ngữ lí thú này.                  

  (Tạp chí Dạy và học ngày nay tháng 4 năm 2008, phongdiep.net)
Nhắn tin cho tác giả
Phùng Duy Thành @ 13:40 16/06/2009
Số lượt xem: 1491
Số lượt thích: 0 người
 
Gửi ý kiến